Ներմուծման և արտահանման լիցենզիաներ ու թույլտվություններ Հայաստանում․ ո՞ր մարմնին դիմել

Հայաստան ապրանք ներմուծելիս կամ Հայաստանից արտահանելիս միայն ինվոյսը, բեռնափոխադրման փաստաթղթերը և մաքսային հայտարարագիրը միշտ չէ, որ բավարար են։ Որոշ ապրանքների նկատմամբ կիրառվում են ոչ սակագնային կարգավորման միջոցներ, որոնց պատճառով կարող են պահանջվել լիցենզիա, թույլտվություն, եզրակացություն կամ ծանուցման գրանցում։

Ներմուծողների և արտահանողների համար կարևոր է նախապես պարզել երկու հարց․ արդյո՞ք ապրանքն ընդգրկված է սահմանափակվող ապրանքների ցանկում, և ո՞ր պետական մարմինն է համակարգում համապատասխան գործընթացը Հայաստանում։

Այս հարցերը կարգավորվում են, մասնավորապես, Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի կոլեգիայի 2015 թվականի ապրիլի 21-ի N 30 որոշմամբ և ՀՀ կառավարության 2014 թվականի դեկտեմբերի 25-ի N 1524-Ն որոշմամբ։

1. Ի՞նչ է ոչ սակագնային կարգավորումը

Ոչ սակագնային կարգավորումը արտաքին առևտրի նկատմամբ կիրառվող սահմանափակումների և վերահսկողության համակարգ է, որը տարբերվում է մաքսատուրքերի և հարկերի հաշվարկից։

ԵԱՏՄ պայմանագրի 46-րդ հոդվածով երրորդ երկրների հետ առևտրում նախատեսված են ոչ սակագնային կարգավորման մի շարք միջոցներ՝

• Ապրանքների ներմուծման և (կամ) արտահանման արգելք։
• Ներմուծման և (կամ) արտահանման քանակական սահմանափակումներ։
• Ներմուծման և (կամ) արտահանման բացառիկ իրավունք։
• Ավտոմատ լիցենզավորում կամ վերահսկում։
• Ներմուծման և (կամ) արտահանման թույլատրման կարգ։

Դրանց նպատակը կարող է կապված լինել առողջության, շրջակա միջավայրի, մշակութային արժեքների, անվտանգության կամ այլ օրինական հանրային շահերի պաշտպանության հետ։

Կարևոր է տարբերել արգելքը և սահմանափակումը։ Եթե ապրանքի ներմուծումն արգելված է, սովորական լիցենզիա ստանալը ինքնաբերաբար չի վերացնում արգելքը։ Իսկ սահմանափակման դեպքում ներմուծումը կամ արտահանումը որոշ պայմաններով կարող է հնարավոր լինել համապատասխան փաստաթղթի առկայությամբ։

2. ԵՏՀ N 30 որոշում․ ի՞նչ է այն սահմանում

Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի կոլեգիայի 21.04.2015 թ. N 30 «Ոչ սակագնային կարգավորման միջոցների մասին» որոշումը սահմանում է երրորդ երկրների հետ առևտրում կիրառվող միասնական ոչ սակագնային միջոցների հիմնական ցանկերն ու համապատասխան կարգերը։

Որոշմամբ նախատեսված են՝

• N 1 հավելված՝ ներմուծման և (կամ) արտահանման արգելքի ենթակա ապրանքների ցանկ։
• N 2 հավելված՝ թույլատրման կարգի ենթակա ապրանքների ցանկ։
• N 2.1 հավելված՝ առանձին քանակական սահմանափակումներ։
• Այլ հավելվածներ՝ առանձին ապրանքախմբերի ներմուծման կամ արտահանման կարգերը։

Այսպիսով, N 30 որոշումը կարևոր է պարզելու համար, թե որ ապրանքի նկատմամբ ինչ սահմանափակում կարող է գործել և ինչ կարգով։

3. ՀՀ կառավարության N 1524-Ն որոշում․ ո՞րն է դրա նշանակությունը

ՀՀ կառավարության 25.12.2014 թ. N 1524-Ն որոշումն ազգային մակարդակում սահմանում է երրորդ երկրների հետ առևտրի դեպքում արգելված ու սահմանափակումների ենթակա ապրանքախմբերի ցանկերը, ոլորտը համակարգող պետական լիազոր մարմինները և լիցենզիաների ու թույլտվությունների տրամադրման շրջանակային կարգը։

Որոշման հավելվածներն ունեն հետևյալ նշանակությունը՝

• N 1 հավելված՝ արգելված ապրանքախմբեր։
• N 2 հավելված՝ սահմանափակումների ենթակա ապրանքախմբեր։
• N 3 հավելված՝ համապատասխան ոլորտները համակարգող լիազոր պետական մարմիններ։
• N 4 հավելված՝ ներմուծման և արտահանման լիցենզիաների ու թույլտվությունների տրամադրման շրջանակային կարգ։

Ներմուծողի համար հատկապես օգտակար է N 3 հավելվածը, քանի որ դրա միջոցով հնարավոր է պարզել, թե որ մարմնի իրավասության ոլորտին է վերաբերում տվյալ ապրանքախումբը։

4. Ո՞ր պետական մարմնին դիմել․ ապրանքախմբերի ցանկ

Ստորև ներկայացված են ՀՀ կառավարության N 1524-Ն որոշման N 3 հավելվածում նշված հիմնական ապրանքախմբերից ընտրված օրինակները։

Ուշադրություն. Աղյուսակը N 3 հավելվածի ամբողջական ցանկը չէ։ Այստեղ նշված են ոլորտը համակարգող մարմինները, ոչ թե բոլոր ապրանքների համար պարտադիր նույն տեսակի փաստաթուղթ տրամադրող մարմինների համընդհանուր ցանկը։

Կոնկրետ ապրանքի դեպքում պետք է ստուգել նաև՝ սահմանափակումը վերաբերում է ներմուծմա՞նը, արտահանմա՞նը, թե՞ երկուսին, և արդյոք գործում են հատուկ բացառություններ։

5. Լիցենզիա, թույլտվություն, եզրակացություն և ծանուցում․ տարբերությունները

Լիցենզիա

Արտաքին առևտրային գործունեության համար նախատեսված փաստաթուղթ է, որը որոշակի ապրանքների ներմուծման կամ արտահանման իրավունք է տալիս համապատասխան իրավական պայմաններով։ Կախված կարգավորումից՝ կարող է նախատեսվել մեկանգամյա, գլխավոր կամ բացառիկ լիցենզիա։

Թույլտվություն

N 1524-Ն որոշման շրջանակային կարգում թույլտվությունը հատուկ փաստաթուղթ է, որը կապված է ավտոմատ լիցենզավորման (հսկողության) ենթակա ապրանքների արտաքին առևտրային գործարքի հետ։

Եզրակացություն (թույլատրման փաստաթուղթ)

ԵՏՀ սահմանած համապատասխան դեպքերում ապրանքի ներմուծումը կամ արտահանումը թույլատրող փաստաթուղթ է։ Դրա պահանջը որոշվում է կոնկրետ ապրանքախմբի կարգով։

Ծանուցում

Առանձին կարգավորումներով կարող է նախատեսվել ծանուցման գրանցում։ Դա չի կարելի նույնացնել բոլոր ապրանքների համար կիրառվող սովորական լիցենզիայի հետ։

Կարևոր է. «Ներմուծման թույլտվություն» ընդհանուր արտահայտությունը միշտ չէ, որ փաստաթղթի ճշգրիտ իրավական անվանումն է։ Պետք է օգտագործել տվյալ ապրանքի համար նախատեսված փաստաթղթի ճիշտ տեսակը։

6. Գործնական օրինակներ ներմուծողների և արտահանողների համար

Օրինակ 1. Պեստիցիդների ներմուծում

Եթե ընկերությունը նախատեսում է երրորդ երկրից Հայաստան ներմուծել բույսերի պաշտպանության միջոց, անհրաժեշտ է պարզել ապրանքի բաղադրությունը, դասակարգումը և կիրառելի սահմանափակումները։

N 1524-Ն որոշման N 3 հավելվածում այս ապրանքախմբի ոլորտը համակարգող մարմին նշված է ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունը։ Սակայն փաստաթղթի անհրաժեշտությունը որոշվում է նաև ԵՏՀ N 30 որոշման համապատասխան կարգով և ազգային հատուկ պահանջներով։

Օրինակ 2. Ռադիոէլեկտրոնային սարքի ներմուծում

Ռադիոկապի սարքավորումների և որոշ բարձր հաճախականության սարքերի ներմուծման դեպքում անհրաժեշտ է ուսումնասիրել տեխնիկական նկարագիրը, հաճախականությունները և սարքի իրական նշանակությունը։

Ոլորտը N 1524-Ն որոշմամբ վերապահված է ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությանը։ Բայց դա չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր էլեկտրոնային սարքի համար պարտադիր պահանջվում է նույն թույլտվությունը։

Օրինակ 3. Մշակութային արժեքի արտահանում

Եթե նախատեսվում է Հայաստանից արտահանել մշակութային արժեք կամ համապատասխան արխիվային փաստաթուղթ, անհրաժեշտ է ստուգել կիրառելի սահմանափակումները և փաստաթղթային պահանջները։

Այս ապրանքախմբի ոլորտը համակարգում է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը։

7. Ինչպե՞ս ներկայացնել լիցենզիայի կամ թույլտվության հայտը

N 1524-Ն որոշման N 4 հավելվածում նախատեսված է հայտերի էլեկտրոնային ներկայացում Հայաստանի արտաքին առևտրի ազգային մեկ պատուհան համակարգի միջոցով։

Կիրառելի դեպքերում օգտագործվում են՝

• www.trade.gov.am — արտաքին առևտրի ազգային մեկ պատուհան
• www.sw.gov.am — «Թույլատվական փաստաթղթեր» համակարգ

Կախված փաստաթղթի տեսակից և ապրանքից՝ կարող են պահանջվել հայտատուի նույնականացման տվյալներ, ապրանքի նկարագրություն, իրավական հիմքեր, վճարումների տվյալներ և համապատասխան ոլորտային կարգերով նախատեսված այլ փաստաթղթեր։

Շրջանակային կարգով նախատեսված են որոշումների ընդունման կարճ ժամկետներ, սակայն դա չի նշանակում, որ բոլոր տեսակի ներմուծման թույլտվությունները ցանկացած իրավիճակում հնարավոր է ստանալ մեկ օրում։ Անհրաժեշտ է հաշվի առնել կոնկրետ ոլորտի հատուկ կարգավորումները, հայտի ամբողջականությունը և հավելյալ պահանջները։

8. Ո՞ր փաստաթղթերը պետք է նախապես ստուգել

Մինչև բեռի առաքումը նպատակահարմար է ունենալ հետևյալ տեղեկությունները՝

• Ապրանքի առևտրային և տեխնիկական ամբողջական անվանումը։
• ԱՏԳ ԱԱ դասակարգման ծածկագիրը։
• Ապրանքի բաղադրությունը, օգտագործման նպատակը և տեխնիկական բնութագրերը։
• Ներմուծման կամ արտահանման երկիրը և գործարքի ուղղությունը։
• Ինվոյսը, պայմանագիրը և մատակարարման պայմանները։
• Արտադրողի տեխնիկական փաստաթղթերը՝ անհրաժեշտության դեպքում։
• Առկա լիցենզիաները, եզրակացությունները կամ այլ թույլատրական փաստաթղթերը։

Սրանք նախնական ուսումնասիրության համար օգտակար տեղեկություններ են։ Դրանք բոլոր ապրանքների նկատմամբ միանման պարտադիր փաստաթղթերի ցանկ չեն։

9. Արդյո՞ք բոլոր ապրանքների համար է պահանջվում ներմուծման թույլտվություն

Ոչ։ Թույլատրական փաստաթղթի անհրաժեշտությունը պետք է հաստատվի կոնկրետ իրավական նորմով։

Նույնիսկ եթե ապրանքը պատկանում է ընդհանուր առմամբ վերահսկվող ոլորտի, անհրաժեշտ է ստուգել դրա դասակարգումը, նկարագրությունը, սահմանափակման կիրառման շրջանակը և բացառությունները։

Բացի այդ, այստեղ քննարկվող կարգավորումները վերաբերում են առաջին հերթին ԵԱՏՄ-ի և երրորդ երկրների միջև առևտրին։ ԵԱՏՄ անդամ պետությունների միջև ապրանքների տեղաշարժի, ինչպես նաև սննդի անվտանգության, անասնաբուժական, բուսասանիտարական կամ տեխնիկական համապատասխանության պահանջների համար կարող են գործել այլ իրավական կանոններ։

Հետևաբար այս հոդվածում ներկայացված ոչ սակագնային թույլտվությունները չեն փոխարինում այլ ոլորտային անհրաժեշտ փաստաթղթերին։

10. Հաճախ տրվող հարցեր

Արդյո՞ք միայն ԱՏԳ ԱԱ ծածկագիրը բավարար է թույլտվության պահանջը որոշելու համար

Ոչ միշտ։ Անհրաժեշտ է համադրել ծածկագիրը ապրանքի իրական բնութագրերի, նշանակության և կիրառելի իրավական ցանկերի հետ։

Եթե մատակարարը հայտարարում է, որ թույլտվություն պետք չէ, կարո՞ղ ենք վստահել

Մատակարարի տեղեկությունը կարող է օգտակար լինել, բայց այն չի փոխարինում Հայաստանի և ԵԱՏՄ կիրառելի իրավական պահանջների ստուգմանը։

Կարելի՞ է թույլտվության հարցը լուծել բեռի ժամանումից հետո

Պետք է նախապես ուսումնասիրել փաստաթղթի տրամադրման և մաքսային ձևակերպման պայմանները։ Որոշ դեպքերում ուշացած դիմումը կարող է առաջացնել լրացուցիչ ծախսեր և ձգձգումներ։

Եթե ապրանքը ԵԱՏՄ երկրից է ուղարկվում, կիրառվո՞ւմ է նույն կարգը

Երրորդ երկրների հետ առևտրի համար սահմանված ոչ սակագնային կարգավորումը չի կարելի ինքնաբերաբար կիրառել ԵԱՏՄ ներսում բոլոր ապրանքների տեղաշարժերի նկատմամբ։ Անհրաժեշտ է առանձին ստուգել տվյալ գործարքի իրավական կարգավիճակը և կիրառելի այլ սահմանափակումները։

11. REGULUS GROUP-ի խորհուրդը

Ներմուծման կամ արտահանման գործընթացը նպատակահարմար է սկսել ոչ թե բեռի ժամանումից հետո, այլ մինչև ապրանքի գնումը և առաքումը։

Խորհուրդ ենք տալիս նախապես՝

1. Ճշտել ապրանքի ամբողջական նկարագրությունը և ԱՏԳ ԱԱ ծածկագիրը։
2. Ստուգել ԵՏՀ N 30 որոշմամբ և այլ կիրառելի ակտերով սահմանված արգելքներն ու սահմանափակումները։
3. ՀՀ կառավարության N 1524-Ն որոշման N 3 հավելվածով պարզել ոլորտը համակարգող մարմինը։
4. Որոշել անհրաժեշտ փաստաթղթի տեսակը և դրա ստացման կարգը։
5. Միայն դրանից հետո վերջնականացնել բեռնափոխադրման և մաքսային ձևակերպման կազմակերպումը։

REGULUS GROUP-ն աջակցում է ներմուծողներին և արտահանողներին ապրանքների նախնական ուսումնասիրության, ԱՏԳ ԱԱ դասակարգման, սահմանափակումների ստուգման, անհրաժեշտ թույլատրական փաստաթղթերի կազմակերպման, մաքսային խորհրդատվության և մաքսային ձևակերպման գործընթացում։

Ճիշտ ապրանքային դասակարգումը, ճիշտ լիազոր մարմնի ընտրությունը և փաստաթղթերի նախնական ստուգումը օգնում են նվազեցնել մաքսային ռիսկերն ու կանխել բեռների անհարկի ձգձգումները։

Իրավական հիմքեր և պաշտոնական աղբյուրներ

• ՀՀ կառավարության 25.12.2014 թ. N 1524-Ն որոշում — հավելվածներ N 1–4
• ԵՏՀ կոլեգիայի 21.04.2015 թ. N 30 որոշում — ոչ սակագնային կարգավորման միջոցներ
• Եվրասիական տնտեսական միության մասին պայմանագիր — հոդված 46 և հավելված N 7

Կիրառելի կարգավորումները և իրավական ակտերի խմբագրությունները պետք է ստուգել յուրաքանչյուր կոնկրետ ներմուծման կամ արտահանման պահին։

Մասնագիտական մաքսային խորհրդատվություն

Պատվիրել մաքսային խորհրդատվություն REGULUS GROUP-ում